روزنامه گل

مصطفی قدم خیر - قرار بود حضور در مسابقات آسیایی فرصتی برای نمایش توان فوتبال ایران باشد؛ فرصتی برای رقابت با بهترین‌های قاره، اعتبار بخشیدن به باشگاه‌ها و نشان دادن ظرفیت فوتبال کشور. اما حالا قصه نمایندگان ایران در آسیا بیشتر از آنکه درباره فوتبال و تاکتیک و رقابت باشد، درباره مسیرهای عجیب سفر، مجوز پرواز، اتوبوس، مرزها و ساعت‌ها سرگردانی است. یک تیم باید با اتوبوس خودش را به مسابقه برساند، تیم دیگری تهدید می‌کند اگر اجازه پرواز نگیرد اصلاً به میدان نمی‌رود و در این میان، آنچه کمتر کسی درباره‌اش حرف می‌زند، کیفیت رقابت و سلامت بازیکنانی است که قرار است در زمین فوتبال نتیجه بگیرند.

ماجرا دیگر یک مشکل موردی و اتفاقی نیست. وقتی چند باشگاه ایرانی در یک فصل با دشواری‌های مشابه مواجه می‌شوند، دیگر نمی‌توان همه‌چیز را به بدشانسی یا یک تصمیم اداری نسبت داد. این یک بحران در مدیریت حضور بین‌المللی فوتبال ایران است؛ بحرانی که باشگاه‌ها را در برابر انتخاب‌های عجیب قرار داده است: سفر فرسایشی و پذیرش تبعات آن، یا اعتراض و حتی تهدید به کنار کشیدن از مسابقات.

گل‌گهر؛ سفر جاده‌ای برای یک مسابقه آسیایی

گل‌گهر سیرجان که نخستین تجربه حضورش در رقابت‌های آسیایی را پشت سر می‌گذارد، حالا با شرایطی روبه‌روست که برای یک تیم حرفه‌ای در سطح قاره قابل دفاع نیست. مشکلات مربوط به میزبانی و محدودیت‌های سفر، برنامه این باشگاه را به مجموعه‌ای از جابه‌جایی‌های دشوار تبدیل کرده است. این هفته نیز قرار است سفر زمینی و استفاده از اتوبوس، بخشی از مسیر رسیدن این تیم به مسابقه آسیایی باشد.

برای بازیکنی که باید در بالاترین سطح توان جسمی و تمرکز به میدان برود، ساعت‌ها نشستن در اتوبوس، عبور از مسیرهای طولانی و تغییر مداوم شرایط سفر، صرفاً یک ناراحتی ساده نیست. ریکاوری، خواب، تغذیه و آماده‌سازی پیش از مسابقه، بخش جدایی‌ناپذیر فوتبال حرفه‌ای است. تیمی که بخش مهمی از انرژی‌اش را در جاده و مرز و فرودگاه از دست می‌دهد، چگونه باید در زمین با حریفی رقابت کند که با شرایط معمول و برنامه‌ریزی‌شده به مسابقه رسیده است؟

گل‌گهر پیش‌تر نیز نسبت به تبعیض در امکانات سفر اعتراض کرده بود. سخنگوی این باشگاه در مهرماه از مسیر چندمرحله‌ای سفر به عمان برای دیدار با المحرق سخن گفت؛ مسیری که شامل سفر به نجف، انتقال زمینی به بغداد و انتظار طولانی برای پرواز به مسقط بود. در همان مقطع، باشگاه از پرواز مستقیم استقلال به قطر به‌عنوان نمونه‌ای از تفاوت شرایط اعزام نمایندگان ایران یاد کرد.

تراکتور؛ یا پرواز، یا انصراف!

در سوی دیگر، تراکتور موضعی به‌مراتب تندتر گرفته است. باشگاهی که با سرمایه‌گذاری و انتظارات بالای هوادارانش وارد رقابت‌های آسیایی شده، حالا بر سر نحوه سفر به مسابقات با چالشی جدی روبه‌روست. مدیران تراکتور تأکید کرده‌اند که اگر مجوز پرواز اختصاصی برای سفر به عمان صادر نشود، حاضر نیستند بار دیگر مسیرهای طولانی و طاقت‌فرسا را طی کنند.این اعتراض ریشه در تجربه قبلی تراکتور دارد؛ سفری که برای رسیدن به عمان و میزبانی از الشمال قطر، بازیکنان و اعضای تیم را در مسیر نجف، بغداد و مسقط گرفتار کرد. خداداد عزیزی در آن مقطع از ۱۸ ساعت سفر و شرایط دشوار جابه‌جایی انتقاد کرده بود.

ماجرای سفر به امارات برای دیدار با العین نیز به همین اختلاف‌ها گره خورد. باشگاه تراکتور با درخواست مجوز پرواز مستقیم و استفاده از هواپیمای اختصاصی خود، حاضر نشد هزینه اعلام‌شده برای پرواز مستقیم را بپذیرد و حتی تهدید کرد در صورت حل نشدن مشکل، از ادامه مسابقات کنار می‌کشد. هرچند در نهایت تراکتور توانست برای آن سفر مجوز لازم را بگیرد، دردسرهای سفر آسیایی این تیم تمام نشد و حالا دوباره موضوع پرواز به عمان برای دیدار با نفتچی ازبکستان مطرح شده است.

در این میان، نمی‌توان تمام مسئولیت را متوجه باشگاه‌ها کرد. فدراسیون فوتبال، وزارت ورزش و نهادهای مرتبط با حمل‌ونقل و دیپلماسی ورزشی باید پاسخ روشنی برای این وضعیت داشته باشند. اگر محدودیت‌های پروازی و شرایط خاص منطقه امکان سفر مستقیم را از بین برده، این موضوع باید پیش از شروع مسابقات بررسی می‌شد، نه اینکه هر بار در آستانه یک مسابقه، مدیران باشگاه‌ها برای گرفتن مجوز و پیدا کردن مسیر جایگزین دست به دامن این و آن شوند.

گل‌گهر روز چهارشنبه ۱۳ آبان باید در ترکمنستان مقابل آرکاداغ قرار بگیرد. طبق برنامه اعلام‌شده، اعضای این تیم ابتدا با هواپیما به مشهد می‌روند و سپس با اتوبوس مسیر ترکمنستان را طی می‌کنند؛ آن هم به دلیل صادر نشدن مجوز پرواز مستقیم. این یعنی تیمی که باید در یک مسابقه بین‌المللی برای اعتبار فوتبال ایران بجنگد، ناچار است بخشی از انرژی و زمان آماده‌سازی‌اش را صرف عبور از یک مسیر جاده‌ای کند.

تراکتور هم برای مسابقه دوشنبه ۱۱ آبان مقابل نفتچی ازبکستان در عمان هنوز با مشکل مجوز پرواز روبه‌روست. گزارش‌های منتشرشده در هفتم آبان از بلاتکلیفی سفر این تیم حکایت دارد. جواد نکونام نیز پیش‌تر گفته بود اگر قرار باشد تراکتور سفر طولانی و فرسایشی داشته باشد، با تیم امیدها در مسابقات شرکت خواهد کرد.

البته باید یک نکته را هم روشن کرد: هیچ باشگاهی نمی‌تواند صرفاً با اعلام نارضایتی، مسئولیت‌هایش در قبال مسابقات آسیایی را نادیده بگیرد. انصراف از مسابقه ممکن است تبعات انضباطی و مالی سنگینی داشته باشد و حتی به اعتبار فوتبال ایران لطمه بزند. اما این واقعیت نباید بهانه‌ای برای بی‌توجهی به مشکلات باشگاه‌ها شود. نمی‌توان از تیم‌ها انتظار داشت در سطح قاره رقابت کنند، اما ابتدایی‌ترین امکانات لازم برای سفر و آماده‌سازی را در اختیارشان نگذاشت.

نمایندگی ایران، فقط روی پیراهن نیست

مسئله اصلی اینجاست که ما هنوز تعریف روشنی از حمایت از نمایندگان ایران نداریم. نماینده ایران بودن فقط به این معنا نیست که بازیکنان هنگام ورود به زمین نام کشور را روی پیراهن داشته باشند. نمایندگی در فوتبال حرفه‌ای، امکانات، برنامه‌ریزی، پشتیبانی و ایجاد شرایط برابر برای رقابت را هم شامل می‌شود.اگر استقلال امکان پرواز مستقیم دارد، اگر تراکتور برای سفر به امارات پس از رایزنی‌های فراوان به مجوز می‌رسد و اگر گل‌گهر باید با اتوبوس راهی مسابقه شود، سؤال درباره معیار این تفاوت‌ها کاملاً طبیعی است. قرار نیست همه باشگاه‌ها الزاماً امکانات یکسانی داشته باشند، اما دست‌کم باید بدانند چه نهادی مسئول حل مشکلات آنهاست و بر اساس چه ضابطه‌ای امکانات سفر فراهم می‌شود.

فوتبال ایران همین حالا هم از نظر زیرساخت، اقتصاد، امکانات تمرینی و مدیریت باشگاهی با رقبای آسیایی فاصله دارد. حالا به این فهرست باید سفرهای فرسایشی و بی‌برنامگی در اعزام تیم‌ها را هم اضافه کنیم. در چنین شرایطی، از بازیکن و مربی انتظار داریم در زمین نتیجه بگیرد، اما کسی نمی‌پرسد تیمی که برای رسیدن به محل مسابقه باید ساعت‌ها در جاده باشد، با چه کیفیتی قرار است فوتبال بازی کند.

قرار نیست هر شکست آسیایی را به گردن مسیر سفر بیندازیم و هر پیروزی را نشانه توانایی مدیریت بدانیم. اما نمی‌توان از کنار این واقعیت هم عبور کرد که رقابت برابر، پیش از سوت آغاز مسابقه شروع می‌شود؛ از لحظه‌ای که دو تیم برای رسیدن به ورزشگاه، شرایطی قابل مقایسه داشته باشند.شاید وقت آن رسیده باشد که مسئولان فوتبال ایران به جای صدور بیانیه‌های همدردی پس از هر سفر دشوار، یک سازوکار مشخص برای اعزام نمایندگان کشور ایجاد کنند. چون قرار نیست تیم‌های ایرانی برای رسیدن به آسیا، اول از یک مسابقه استقامت در جاده و فرودگاه عبور کنند و بعد تازه به فکر فوتبال بازی کردن باشند.