روزنامه گل

حمیدرضا درخشان - فوتبال قانون دارد، داور دارد، ناظر دارد، آیین‌نامه دارد و برای هر اتفاقی که ممکن است در جریان یک مسابقه رخ بدهد، باید سازوکار مشخصی وجود داشته باشد. اما ظاهراً در فوتبال ایران، گاهی یک تیم می‌تواند خودش هم شاکی باشد، هم مرجع تشخیص تخلف و هم تصمیم‌گیرنده درباره ادامه یا توقف مسابقه! اتفاقی که در بازی تراکتور و ملوان رخ داد و مسابقه را به دلیل فحاشی نیمه‌تمام گذاشت، یک سؤال اساسی را پیش روی فوتبال ایران قرار می‌دهد: پس داور چه‌کاره است؟

هیچ‌کس قرار نیست از فحاشی در ورزشگاه دفاع کند. توهین به بازیکنان، مربیان و اعضای تیم‌ها رفتاری زشت و محکوم است و باید با آن برخورد شود. هواداری که از مرز تشویق عبور می‌کند و به توهین و فحاشی روی می‌آورد، باید بداند که رفتار او می‌تواند برای تیم محبوبش هم تبعات انضباطی داشته باشد. اما محکوم کردن فحاشی یک موضوع است و پذیرفتن این‌که یک تیم رأساً درباره ادامه یا توقف مسابقه تصمیم بگیرد، موضوعی کاملاً متفاوت.

در فوتبال حرفه‌ای، مسئولیت مدیریت مسابقه بر عهده داور است. اوست که باید شرایط زمین و مسابقه را ارزیابی کند، با عوامل برگزاری هماهنگ شود و مطابق مقررات درباره ادامه بازی، توقف موقت یا در صورت وجود شرایط لازم، تعلیق و خاتمه آن تصمیم بگیرد. البته در مواردی، مقررات به مسئولان مسابقه یا نهادهای برگزارکننده نیز وظایف مشخصی می‌دهد؛ اما هیچ‌کدام از این سازوکارها به معنای واگذاری اختیار تصمیم‌گیری به یک تیم نیست.

اگر قرار باشد هر تیمی که از فحاشی هواداران رقیب ناراحت شد، بازیکنانش را از زمین بیرون بکشد و ادامه مسابقه را منوط به خواسته خودش کند، دیگر چه نیازی به داور و ناظر مسابقه داریم؟ اگر بازیکنی احساس کرد شرایط به سود تیمش پیش نمی‌رود، اگر مربی تصور کرد تصمیمی علیه تیمش گرفته شده یا اگر مجموعه‌ای تشخیص داد که ادامه بازی برایش دشوار است، آیا می‌تواند به‌جای استفاده از مسیرهای قانونی، خودش قانون را اجرا کند؟

البته یک نکته را هم نباید نادیده گرفت: داور موظف نیست در برابر هر نوع توهین، بدون توجه به شدت و شرایط آن، مسابقه را به هر قیمتی ادامه دهد. اگر امنیت بازیکنان یا عوامل مسابقه به خطر بیفتد، یا شرایط طبق مقررات به نقطه‌ای برسد که ادامه بازی ممکن نباشد، توقف مسابقه می‌تواند کاملاً ضروری و قانونی باشد. اما تشخیص این شرایط باید بر اساس ضوابط و از سوی مسئولان ذی‌صلاح انجام شود، نه بر مبنای تصمیم یک‌جانبه تیمی که درگیر ماجراست.

اینجا پرسش‌های مهم‌تری هم مطرح می‌شود. آیا داور و ناظر مسابقه فحاشی را تأیید کرده‌اند؟ آیا تذکرهای لازم داده شده است؟ آیا مراحل پیش‌بینی‌شده برای مدیریت رفتار تماشاگران طی شده؟ آیا واقعاً ادامه مسابقه امکان‌پذیر نبوده یا تصمیم به ترک زمین پیش از طی شدن روند قانونی گرفته شده است؟ پاسخ به این پرسش‌هاست که مشخص می‌کند با یک تصمیم ضروری برای حفظ نظم و امنیت مواجه بوده‌ایم یا با اقدامی که می‌تواند به الگویی خطرناک برای مسابقات بعدی تبدیل شود.

تراکتور باشگاهی بزرگ با هوادارانی پرشمار است و همین جایگاه، مسئولیت بیشتری برای مدیران، بازیکنان و کادر فنی این تیم ایجاد می‌کند. هیچ باشگاهی نباید تصور کند که بزرگی نام، قدرت هواداری یا وزن مدیریتی‌اش می‌تواند برایش اختیاراتی فراتر از مقررات ایجاد کند. اگر تخلفی رخ داده، باید گزارش شود و نهاد مسئول درباره آن تصمیم بگیرد. اگر فحاشی صورت گرفته، باید با عاملان آن برخورد شود. اگر داور در مدیریت مسابقه کوتاهی کرده، باید عملکرد او بررسی شود. اما هیچ‌کدام از این موارد به معنای آن نیست که هر تیمی بتواند رأساً درباره سرنوشت یک مسابقه تصمیم بگیرد.

فوتبال با همین مرزبندی‌ها معنا پیدا می‌کند. تیم‌ها بازی می‌کنند، داور مسابقه را اداره می‌کند و نهادهای انضباطی درباره تخلفات تصمیم می‌گیرند. وقتی این مرزها مخدوش شود، قانون از یک معیار مشترک به ابزاری تبدیل می‌شود که هرکس به تشخیص خودش از آن استفاده می‌کند.

امروز نوبت تراکتور و ملوان است؛ فردا ممکن است همین اتفاق در مسابقه‌ای دیگر رخ دهد و تیم دیگری با استناد به فحاشی یا اعتراض به شرایط مسابقه، تصمیم به ترک زمین بگیرد. آن روز چه پاسخی داریم؟ آیا قرار است هر تیمی که زورش به حریف نرسید یا از شرایط مسابقه ناراضی بود، با تهدید به ادامه ندادن بازی، معادلات را تغییر دهد؟

فحاشی محکوم است؛ بدون اما و اگر. اما قانون هم باید برای همه یکسان باشد. اگر قرار است فوتبال ایران از این چرخه پرهزینه حاشیه‌ها بیرون بیاید، باید یک اصل روشن را بپذیریم: هیچ تیمی فراتر از مقررات نیست و هیچ باشگاهی نمی‌تواند جای داور و نهادهای مسئول تصمیم بگیرد.